کمربند سبز؛ ضرورت امروز، نجات فردا

مطهره ابراهیمی، کاسپین‌خبر:

در سال‌های اخیر، ریزگرد ها نه‌تنها به بحران زیست‌محیطی استان‌های جنوبی کشور تبدیل شده‌اند، بلکه آرام‌آرام ردپای خود را به استان‌های شمالی از جمله گلستان نیز باز کرده‌اند.کاهش بارندگی، تخریب پوشش گیاهی، تغییرات اقلیمی و از همه مهم‌تر مدیریت نامناسب منابع طبیعی، موجب شده تا گلستان نیز در معرض تهدید پنهانی قرار گیرد که آثارش نه در یک روز، بلکه در سال‌هایی نزدیک چهره واقعی خود را نشان خواهد داد.

در چنین شرایطی، اجرای طرح«کمربند سبز»به‌عنوان یک راهبرد علمی و بلندمدت برای کاهش خطرات ناشی از ریزگردها در استان گلستان اهمیت فراوانی دارد.کمربند سبز، به زبان ساده، ایجاد نوارهایی از پوشش گیاهی در حاشیه یا مناطق حساس اقلیمی است که بتواند مانعی طبیعی در برابر حرکت گرد و غبار و ریزگردها ایجاد کند.این پوشش سبز علاوه‌بر آن‌که از فرسایش خاک و بیابان‌زایی جلوگیری می‌کند، با کاهش دمای محیط، افزایش رطوبت نسبی و تقویت تنوع زیستی، زیست‌پذیری مناطق اطراف را افزایش می‌دهد.

گلستان؛ ریه شمالی ایران در خطر خاموشی

استان گلستان با تنوع اقلیمی منحصربه‌فرد، از جنگل‌های هیرکانی در غرب تا دشت‌های خشک و کوهپایه‌ای در شرق، یکی از ثروتمندترین استان‌های کشور از نظر منابع طبیعی است.اما این ثروت، اگر به درستی صیانت نشود، به‌سرعت به یک خاطره بدل خواهد شد.تخریب اراضی جنگلی، تغییر کاربری بی‌رویه در حاشیه شهرها و کاهش سفره‌های آب زیرزمینی همه و همه نشان‌دهنده وضعیتی شکننده است.در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی درباره افزایش میزان گرد و غبار در نوار جنوبی استان و دشت‌های آق‌قلا و گمیشان منتشر شده که لزوم اقدام پیشگیرانه را بیش از پیش یادآور می‌شود.

اینجاست که طرح کمربند سبز، نه به‌عنوان یک پروژه تزئینی یا نمایشی، بلکه به‌عنوان یک اقدام استراتژیک باید در دستور کار قرار گیرد.در این طرح، می‌توان با کاشت گونه‌های مقاوم به خشکی مانند تاغ، گز، آتریپلکس و گونه‌های بومی دیگر در حاشیه دشت‌ها، مرز استان با کانون‌های بالقوه تولید ریزگرد را تقویت کرد.

چالش‌ها و راهکارها

اجرای کمربند سبز نیازمند منابع مالی، برنامه‌ریزی بین‌بخشی و مشارکت مردم محلی است.شاید مهم‌ترین چالش، عدم تداوم طرح‌ها و نگاه کوتاه‌مدت به پروژه‌های محیط‌زیستی باشد.بسیاری از طرح‌های مشابه در دیگر نقاط کشور به دلیل نبود پایش مداوم و تأمین مالی، یا شکست خورده‌اند یا تأثیرگذاری بسیار اندکی داشته‌اند.در گلستان نیز اگر قرار است کمربند سبز کارکرد واقعی داشته باشد، باید زیرساخت آبی آن با استفاده از آب‌های تصفیه‌شده فاضلاب یا آب‌های شور مدیریت شود.مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد، دهیاری‌ها، مدارس و حتی عشایر می‌تواند باعث پایداری طرح شود.

همچنین می‌توان از ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی گلستان برای انتخاب بهترین گونه‌های گیاهی، مطالعه خاک و آب منطقه و ارزیابی مستمر طرح بهره گرفت.نباید فراموش کرد که یک کمربند سبز موفق، فقط کاشت درخت نیست؛ بلکه فرآیندی است پیوسته از انتخاب، کاشت، مراقبت، توسعه و احیای زیست‌بوم.

از حرف تا عمل

مدیریت بحران ریزگردها، دیگر موضوعی برای فردا نیست.تجربه استان‌های خوزستان، ایلام، کرمانشاه و حتی بخش‌هایی از سمنان نشان داده که وقتی گرد و غبار از راه برسد، دیگر راه برگشت ساده نیست.گلستان هنوز فرصت دارد.با اجرای هوشمندانه و دقیق کمربند سبز، می‌توان این استان را نه‌تنها در برابر تهدید ریزگردها ایمن کرد، بلکه آن را به الگویی برای دیگر استان‌های در معرض خطر تبدیل ساخت.

اکنون زمان آن است که تصمیم‌سازان استانی، به‌جای تعلل، از این فرصت استفاده کرده و یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت برای حفظ سلامت مردم، امنیت غذایی و پایداری زیست‌محیطی گلستان را آغاز کنند.آینده، چشم‌انتظار تصمیم‌های امروز ماست.